Mã màu HEX, RGB và CMYK: đọc thế nào và vì sao in ra bị lệch màu

Mã màu HEX và RGB dùng cho màn hình: mỗi màu là ba con số cho đỏ, lục, lam, từ 0 tới 255, viết dạng thập phân như rgb(255, 0, 0) hoặc dạng thập lục phân như #FF0000. Mã CMYK dùng cho in ấn: bốn tỉ lệ phần trăm mực xanh lơ, hồng sen, vàng, đen. Vì màn hình phát sáng còn giấy in hắt sáng, cùng một màu chuyển từ RGB sang CMYK thường bị trầm đi, nhất là các màu rực. Hiểu ba loại mã này giúp tránh cảnh thiết kế đẹp trên máy mà in ra "không giống".

RGB: ba con số cho ánh sáng

Màn hình tạo màu bằng điểm ảnh đỏ, lục, lam (xem bài về hệ cộng RGB). Mỗi kênh có 256 mức sáng, từ 0 (tắt) tới 255 (sáng tối đa). Một màu được ghi bằng bộ ba số:

Ba kênh, mỗi kênh 256 mức, cho 256 × 256 × 256 ≈ 16,7 triệu tổ hợp màu.

HEX: cách viết gọn của RGB

Mã HEX chỉ là cách viết khác của RGB, dùng hệ thập lục phân (cơ số 16, gồm chữ số 0–9 và chữ A–F). Mã có sáu ký tự sau dấu #: hai ký tự đầu cho đỏ, hai ký tự giữa cho lục, hai ký tự cuối cho lam. "FF" là 255, "00" là 0, "80" là 128. Ví dụ #7B2FF7 nghĩa là đỏ 7B (123), lục 2F (47), lam F7 (247): một màu tím lam rực. Mã HEX được dùng rất nhiều trong thiết kế web vì gọn, dễ sao chép.

Mẹo đọc nhanh: ba cặp gần bằng nhau là màu xám; cặp nào lớn nhất thì màu nghiêng về kênh đó; tất cả lớn là màu sáng, tất cả nhỏ là màu tối.

CMYK: bốn tỉ lệ mực cho giấy

Máy in tạo màu bằng mực xanh lơ (C), hồng sen (M), vàng (Y) và đen (K), theo hệ trừ (xem bài về hệ trừ CMY). Mỗi thành phần được ghi bằng phần trăm, từ 0% tới 100%. Ví dụ:

• Đỏ tươi khi in: khoảng C0 M100 Y100 K0.
• Lam dương: khoảng C100 M70 Y0 K0.
• Đen chữ thường: C0 M0 Y0 K100.
• "Đen sâu" (rich black) cho mảng lớn: thường pha thêm màu như C60 M40 Y40 K100, tuỳ khuyến nghị của nhà in.

Nhà in thường giới hạn tổng lượng mực (cộng bốn thành phần) ở một mức nào đó, ví dụ khoảng 300%, để giấy không bị ướt đẫm. Khi thiết kế, nên hỏi nhà in thông số này.

Vì sao chuyển RGB sang CMYK màu bị trầm

Gam màu, tức tập hợp màu hiện được, của màn hình và của giấy in khác nhau. Màn hình hiện được nhiều màu rực mà mực in không tái tạo được, như xanh lục neon, xanh dương điện, hồng tím rực. Khi chuyển sang CMYK, phần mềm phải "kéo" những màu ngoài gam về màu gần nhất in được, làm chúng xỉn đi. Ngược lại, một số màu in được (như vàng đậm, một số xanh lơ) cũng khó hiện chính xác trên màn hình thông thường.

Cách giảm bất ngờ:

1. Thiết kế cho in thì làm việc ở chế độ CMYK hoặc bật chế độ xem thử in (soft proof) từ đầu.
2. Hỏi nhà in dùng hồ sơ màu (color profile) nào để thiết lập đúng.
3. Luôn in thử một bản trước khi in số lượng lớn.
4. Hiểu rằng màn hình sáng hơn giấy; ảnh trên giấy luôn trầm hơn khi so cạnh màn hình.

Màu pha sẵn (spot color) và Pantone

Với những màu cần chính xác tuyệt đối, như màu nhận diện thương hiệu, nhà in có thể dùng mực pha sẵn đúng một màu thay vì pha từ bốn màu CMYK. Hệ thống phổ biến nhất trên thế giới là Pantone, đánh số từng màu để mọi nhà in pha ra giống nhau. Màu pha sẵn còn tái tạo được những màu ngoài gam CMYK, như vàng kim, bạc, màu huỳnh quang. Nhược điểm là đắt hơn khi in số lượng ít. Bài về Pantone trong danh mục này kể thêm.

Những hệ mã màu khác

• HSL, HSB: mô tả theo sắc, độ bão hoà, độ sáng, dễ chỉnh tay (xem bài ba thuộc tính của màu).
• CIELAB: hệ màu khoa học gần với cảm nhận mắt người, dùng để đo và kiểm soát màu trong công nghiệp.
• Tên màu CSS: các trình duyệt web hiểu khoảng 140 tên màu tiếng Anh như "tomato", "teal", "gold".

Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị file in không lo sai màu

Trước khi gửi file in danh thiếp, áp phích, bao bì, hãy kiểm tra: chế độ màu CMYK, độ phân giải ảnh đủ cao, chữ đen là K100 thuần (tránh chữ nhỏ dùng đen bốn màu dễ lem), có chừa lề xén. Nói chuyện với nhà in về giấy (giấy tráng phủ cho màu rực hơn giấy không tráng phủ). Người làm web nên nhớ kiểm tra màu chữ và nền đủ tương phản để mọi người đọc được (xem bài về độ tương phản màu).