Trẻ sơ sinh nhìn thấy màu từ khi nào: các mốc phát triển thị giác

Trẻ sơ sinh không nhìn thế giới đen trắng như nhiều người nghĩ, nhưng khả năng thấy màu lúc mới sinh còn rất hạn chế. Trong vài tuần đầu, bé chủ yếu nhận ra tương phản sáng tối mạnh và có thể thấy màu đỏ đậm; đến khoảng hai, ba tháng tuổi, bé phân biệt được đỏ với lục; khoảng bốn, năm tháng, thị giác màu đã gần với người lớn ở nhiều mặt, dù vẫn tiếp tục hoàn thiện nhiều năm sau. Đây là mốc chung, mỗi bé phát triển một chút khác nhau.

Mắt trẻ sơ sinh khác mắt người lớn thế nào

Khi mới sinh, mắt bé đã có đủ các bộ phận nhưng chưa hoàn thiện. Hoàng điểm, vùng giữa võng mạc tập trung tế bào nón, còn non; các tế bào nón ngắn và thưa hơn người lớn. Đường dẫn truyền thần kinh từ mắt lên não, và các vùng não xử lý hình ảnh, cũng đang phát triển. Kết quả là thị lực chi tiết của trẻ sơ sinh kém người lớn nhiều lần, bé nhìn rõ nhất ở khoảng cách gần, khoảng 20–30 cm, vừa bằng khoảng cách từ mặt mẹ tới bé khi bế bú.

Các mốc phát triển thị giác màu (tham khảo)

Các con số trên tổng hợp từ nhiều nghiên cứu về phát triển thị giác trẻ em; mỗi tài liệu có thể ghi lệch vài tuần. Nhìn chung, màu lam là màu bé phân biệt muộn hơn cả, vì tế bào nón "lam" ít và hệ xử lý kênh lam – vàng phát triển chậm hơn.

Làm sao các nhà khoa học biết bé thấy gì

Trẻ sơ sinh không nói được, nên các nhà nghiên cứu dựa vào hành vi. Phương pháp phổ biến là "nhìn ưu tiên": đặt trước bé hai tấm bảng, một tấm trơn và một tấm có hình hoặc có màu khác nền. Nếu bé nhìn tấm có hình lâu hơn, nghĩa là bé phân biệt được hình đó với nền. Một cách khác dựa trên việc bé "chán": cho bé xem một màu nhiều lần cho tới khi bé thôi chú ý, rồi đổi sang màu mới; nếu bé chú ý trở lại, bé đã nhận ra sự khác biệt. Ngoài ra còn có phép đo điện não khi bé xem các mẫu hình.

Vì phương pháp gián tiếp, kết quả luôn có độ không chắc chắn. Khi đọc các khẳng định kiểu "bé 2 tuần đã thấy đủ màu" trên mạng, nên thận trọng.

Thẻ đen trắng và đồ chơi nhiều màu: thực hư

Thẻ hình đen trắng tương phản cao được nhiều cha mẹ dùng cho bé vài tuần tuổi. Chúng hợp với khả năng nhìn của bé lúc đó: bé dễ thấy và thường thích nhìn. Tuy vậy, không có bằng chứng rằng thẻ đen trắng làm bé "thông minh hơn" hay phát triển thị giác nhanh hơn một cách đáng kể. Bé có thị lực bình thường sẽ tự phát triển khi được nhìn khuôn mặt người, đồ vật quanh nhà, ánh sáng tự nhiên. Khuôn mặt cha mẹ cười nói ở khoảng cách gần vẫn là "thẻ" tốt nhất.

Từ vài tháng tuổi, đồ chơi nhiều màu tươi tương phản giúp bé hứng thú nhìn, với, cầm. Không cần mua nhiều, không cần đắt; một chiếc khăn đỏ, một quả bóng vàng là đủ.

Gọi tên màu là chuyện khác với thấy màu

Bé thấy màu từ sớm, nhưng biết gọi đúng tên màu muộn hơn nhiều, thường từ khoảng hai đến bốn tuổi, có bé muộn hơn. Đây là chuyện học ngôn ngữ, không phải chuyện mắt. Tiếng Việt lại có những chỗ khó riêng: chữ "xanh" chỉ cả xanh lá lẫn xanh trời, nên bé có thể nói "xanh" cho cả hai, và điều đó hoàn toàn bình thường. Danh mục Tên màu trong tiếng Việt có bài riêng về chữ "xanh".

Nếu bé lớn mà vẫn lẫn đỏ với lục một cách nhất quán, nhất là bé trai, có thể là thiếu hụt thị giác màu bẩm sinh, cần bác sĩ nhãn khoa kiểm tra bằng bộ test phù hợp lứa tuổi.

Khi nào nên đưa bé đi khám mắt

Các dấu hiệu sau đây nên được bác sĩ nhi hoặc bác sĩ nhãn khoa kiểm tra sớm (đây là thông tin phổ thông, không thay cho tư vấn y khoa):

• Sau khoảng 3 tháng, bé không dõi theo khuôn mặt hay đồ vật di chuyển.
• Đồng tử có ánh trắng bất thường trong ảnh chụp có đèn flash, thay vì ánh đỏ.
• Mắt lác liên tục sau vài tháng đầu, rung giật mắt, chảy nước mắt hay sợ ánh sáng kéo dài.
• Bé sinh non, hoặc gia đình có người mắc bệnh mắt bẩm sinh.

Khám mắt theo lịch khám sức khoẻ định kỳ của bé giúp phát hiện sớm nhiều vấn đề có thể điều trị.

Góc nhìn hôm nay: cha mẹ nên làm gì

Điều hữu ích nhất rất đơn giản: trò chuyện với bé ở khoảng cách gần, cho bé nhìn khuôn mặt, đưa bé ra chỗ có ánh sáng tự nhiên, để bé nhìn lá cây, bầu trời, đồ vật nhiều màu quanh nhà. Không cần ép bé học tên màu sớm. Hạn chế màn hình với trẻ nhỏ theo khuyến nghị của bác sĩ nhi khoa. Theo dõi các mốc phát triển và hỏi bác sĩ khi có điều gì khiến bạn lo.