Màu dễ thấy nhất ban ngày là các màu huỳnh quang như vàng chanh huỳnh quang và cam huỳnh quang, vì chúng vừa sáng vừa nổi bật trên hầu hết nền tự nhiên. Ban đêm, màu không còn quan trọng bằng vật liệu phản quang, thứ hắt ánh đèn xe ngược trở lại phía người lái. Đó là lý do áo bảo hộ lao động thường kết hợp nền huỳnh quang với dải phản quang bạc. Biển báo giao thông ở Việt Nam cũng dùng một bảng màu quy ước: đỏ cho cấm, vàng cho nguy hiểm cảnh báo, xanh lam cho hiệu lệnh và chỉ dẫn.
Vì sao màu huỳnh quang nổi bật
Chất màu huỳnh quang hấp thụ ánh sáng có bước sóng ngắn, bao gồm cả tia tử ngoại mắt không thấy, rồi phát lại ánh sáng ở bước sóng dài hơn, trong vùng nhìn thấy. Kết quả là chúng có vẻ sáng hơn cả lượng ánh sáng nhìn thấy chiếu vào, như thể tự phát sáng nhẹ. Vào ban ngày, đặc biệt lúc trời âm u, chạng vạng, màu huỳnh quang nổi bật hơn hẳn màu thường.
Mắt người nhạy nhất ở vùng vàng lục khoảng 555 nm vào ban ngày, nên vàng chanh huỳnh quang là một trong những màu "nhảy" vào mắt nhanh nhất. Cam huỳnh quang và đỏ huỳnh quang cũng rất nổi trên nền cây xanh, bầu trời, mặt đường.
Ban đêm: phản quang quan trọng hơn màu
Khi trời tối, mắt chủ yếu dựa vào tế bào que, kém phân biệt màu (xem bài về tế bào nón và hiệu ứng Purkinje). Một chiếc áo màu sáng giúp ít hơn ta tưởng nếu không có ánh sáng chiếu vào. Vật liệu phản quang giải quyết vấn đề này: nó chứa những hạt thuỷ tinh siêu nhỏ hoặc cấu trúc lăng kính siêu nhỏ, hắt ánh đèn xe ngược trở lại gần đúng hướng nguồn sáng, nên người lái thấy rõ một vệt sáng chói từ khoảng cách xa.
| Điều kiện | Cách được nhìn thấy tốt nhất |
|---|---|
| Ban ngày nắng | Màu sáng, tương phản với nền |
| Ban ngày âm u, chạng vạng | Màu huỳnh quang (vàng chanh, cam) |
| Ban đêm có đèn xe | Vật liệu phản quang (dải bạc, miếng dán) |
| Ban đêm không có đèn chiếu | Đèn tự phát sáng (đèn nháy, đèn xe đạp) |
Vì vậy, đi bộ, đạp xe ban đêm, nên kết hợp: quần áo sáng màu, miếng dán phản quang ở những chỗ chuyển động như cổ chân, cổ tay, và đèn xe đạp trước sau.
Màu biển báo giao thông ở Việt Nam
Hệ thống biển báo đường bộ Việt Nam được quy định trong quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về báo hiệu đường bộ. Màu sắc mang ý nghĩa quy ước:
- Biển cấm: hình tròn, viền đỏ, nền trắng, hình vẽ đen. Đỏ gắn với dừng, cấm, nguy hiểm.
- Biển nguy hiểm và cảnh báo: hình tam giác, viền đỏ, nền vàng. Vàng nổi bật, báo hiệu cần chú ý.
- Biển hiệu lệnh: hình tròn, nền xanh lam, hình vẽ trắng, chỉ điều phải làm (như hướng đi bắt buộc).
- Biển chỉ dẫn: thường hình chữ nhật hoặc vuông, nền xanh lam, chữ trắng.
- Biển dừng lại (STOP): hình bát giác màu đỏ, hình dạng riêng biệt để nhận ra ngay cả khi không đọc được chữ.
Lưu ý: hình dạng và màu đi cùng nhau để ai cũng hiểu được, kể cả người khó phân biệt màu. Chi tiết chính xác nên tra trong văn bản quy chuẩn hiện hành do cơ quan có thẩm quyền ban hành.
Màu xe và an toàn
Một số nghiên cứu đã xem xét liệu màu xe có ảnh hưởng tới nguy cơ tai nạn. Một nghiên cứu ở Úc năm 2007 phân tích dữ liệu tai nạn và thấy xe màu tối như đen, xám có nguy cơ liên quan tới va chạm cao hơn xe trắng, đặc biệt lúc chạng vạng. Tuy vậy, kết quả loại này chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác (ai lái xe màu gì, đi đường nào), nên chỉ nên hiểu là xu hướng. Lái xe an toàn, bật đèn đúng lúc và tuân thủ luật giao thông quan trọng hơn nhiều so với màu sơn.
Với xe máy, phổ biến ở Việt Nam, người lái nên dùng mũ bảo hiểm màu sáng hoặc có dải phản quang, bật đèn khi trời tối, mưa, sương mù, và giữ đèn sau sạch sẽ.
Màu an toàn nơi làm việc
Nhiều tiêu chuẩn an toàn lao động trên thế giới dùng mã màu: đỏ cho thiết bị chữa cháy và nút dừng khẩn cấp, vàng (thường kèm sọc đen) cho khu vực nguy hiểm, nguy cơ va chạm, xanh lá cho lối thoát hiểm và sơ cứu, xanh lam cho chỉ dẫn bắt buộc như đội mũ bảo hộ. Biết các màu này giúp nhận ra nhanh lối thoát hiểm hay bình chữa cháy khi cần.
Góc nhìn hôm nay: kiểm tra độ dễ thấy của mình
Lần tới đi bộ hay đạp xe buổi tối, nhờ người nhà đứng ở xa, chiếu đèn pin về phía bạn để xem mình có dễ thấy không. Bạn sẽ thấy rõ sự khác biệt giữa áo tối, áo sáng và một miếng dán phản quang nhỏ. Với trẻ em đi học sớm hoặc về muộn, dán phản quang lên cặp sách, mũ là cách rẻ và hiệu quả. Đọc thêm các tài liệu tuyên truyền an toàn giao thông chính thức để biết quy định cụ thể về đèn, phản quang cho từng loại phương tiện.
Câu hỏi thường gặp
Màu nào dễ nhìn thấy nhất?
Ban ngày, các màu huỳnh quang như vàng chanh và cam huỳnh quang dễ thấy nhất. Ban đêm, vật liệu phản quang hắt ánh đèn xe quan trọng hơn màu sắc.
Vì sao áo phản quang có dải bạc?
Dải bạc là vật liệu phản quang chứa hạt thuỷ tinh hoặc lăng kính siêu nhỏ, hắt ánh đèn ngược về phía người lái, giúp người mặc được nhìn thấy từ xa ban đêm.
Màu biển báo giao thông có ý nghĩa gì?
Ở Việt Nam, biển cấm viền đỏ nền trắng, biển cảnh báo nguy hiểm viền đỏ nền vàng, biển hiệu lệnh và chỉ dẫn nền xanh lam. Hình dạng biển cũng mang ý nghĩa để ai cũng nhận ra.
Màu xe có ảnh hưởng tới an toàn không?
Một số nghiên cứu cho thấy xe màu tối có nguy cơ va chạm cao hơn xe trắng, nhất là lúc chạng vạng, nhưng chỉ là xu hướng. Lái xe cẩn thận và bật đèn đúng lúc quan trọng hơn màu xe.