Trộn màu mực in hệ trừ CMY: xanh lơ, hồng sen, vàng và mực đen

Trộn màu mực in theo hệ trừ CMY dùng ba màu cơ bản là xanh lơ (cyan), hồng sen (magenta) và vàng (yellow). Mỗi lớp mực "trừ" đi, tức hấp thụ, một phần ánh sáng trắng chiếu vào giấy; chồng đủ ba lớp thì gần như hấp thụ hết và ra màu tối. Máy in thêm mực đen (K) để có màu đen sâu và tiết kiệm, nên ta có hệ CMYK quen thuộc trong in ấn.

Vì sao gọi là hệ "trừ"

Tờ giấy trắng hắt lại gần như mọi bước sóng ánh sáng. Khi phủ mực lên, mực hấp thụ một số bước sóng và chỉ để phần còn lại hắt về mắt. Mỗi màu mực cơ bản của hệ CMY "lấy đi" đúng một màu cơ bản của hệ RGB:

Nhìn bảng sẽ thấy hệ cộng và hệ trừ là hai mặt của một đồng xu: màu cơ bản của hệ này là màu "thứ cấp" của hệ kia. Ánh đỏ cộng ánh lục ra vàng; còn mực vàng là mực trừ đi ánh lam, để lại đỏ và lục.

Hệ CMY khác bánh xe màu đỏ – vàng – lam của hoạ sĩ thế nào

Nhiều thế hệ học sinh được dạy ba màu cơ bản là đỏ, vàng, xanh dương. Đây là truyền thống của hội hoạ, có từ trước khi khoa học màu hiện đại ra đời, và vẫn hữu ích khi pha sơn bằng tay. Nhưng nó không chính xác về mặt quang học: với đỏ, vàng, xanh dương, ta không pha ra được hồng tím tươi hay xanh lơ trong. Ngành in phát hiện rằng chọn xanh lơ thay cho xanh dương và hồng sen thay cho đỏ sẽ cho gam màu rộng hơn nhiều. Có thể hiểu "đỏ" và "xanh" của hoạ sĩ là những phiên bản kém tinh khiết của hồng sen và xanh lơ.

Trong nghề in ở Việt Nam, người ta thường gọi ba màu mực là xanh, đỏ (hay cánh sen), vàng, kèm màu đen, và nói "in bốn màu" để chỉ in màu đầy đủ theo CMYK.

Vì sao phải có mực đen (K)

Về lý thuyết, xanh lơ, hồng sen và vàng chồng đủ thì ra đen. Thực tế, mực không tinh khiết tuyệt đối nên ba lớp chồng nhau thường cho màu nâu đục. Thêm mực đen giải quyết ba vấn đề:

• Đen sâu hơn: chữ và nét vẽ đen sắc, không bị nhoè nâu.
• Tiết kiệm: một lớp mực đen rẻ hơn ba lớp mực màu.
• Giấy khô nhanh hơn: ba lớp mực chồng nhau làm giấy ướt đẫm, dễ nhoè và cong.

Chữ K thường được giải thích là viết tắt của "key", tấm bản in chủ dùng để canh các màu khác; cũng có cách giải thích là chữ cái cuối của "black", chọn K để khỏi lẫn với B của blue. Cách giải thích "key" phổ biến hơn trong giới in.

Tram: in hàng nghìn màu bằng bốn hộp mực

Máy in không trộn mực trong hộp. Nó in những chấm mực rất nhỏ của bốn màu, với mật độ và kích thước khác nhau, đặt sát hoặc chồng lên nhau. Nhìn từ khoảng cách bình thường, mắt không tách được từng chấm và "trộn" chúng lại. Chỗ nhiều chấm vàng, ít chấm hồng sen trông cam; chỗ chấm thưa, giấy trắng lộ ra nhiều, màu nhạt đi. Kỹ thuật này gọi là in tram (halftone).

Cầm một trang báo hay tạp chí in màu, soi bằng kính lúp, bạn sẽ thấy những chấm nhỏ xếp thành hình hoa thị. Các lưới chấm của mỗi màu được xoay một góc khác nhau để tránh tạo vân sọc khi chồng lên nhau.

Vì sao in ra không giống trên màn hình

Đây là phàn nàn quen thuộc của người làm thiết kế và cả người in ảnh. Màn hình dùng hệ cộng, phát sáng trực tiếp, có thể hiện những màu rất rực như xanh lục neon, xanh dương điện. Giấy in dùng hệ trừ, chỉ hắt lại ánh sáng chiếu vào, nên có gam màu hẹp hơn ở một số vùng: những màu rực nhất trên màn hình không in ra được. Ngược lại, một số màu in được như vàng đậm lại khó hiện chính xác trên màn hình.

Cách giảm sai lệch: thiết kế cho in thì làm việc ở chế độ CMYK ngay từ đầu, xem bản in thử trước khi in số lượng lớn, và hiểu rằng ảnh trên giấy luôn trầm hơn trên màn hình. Danh mục Phối màu có bài về mã màu HEX, RGB và CMYK.

Góc nhìn hôm nay: thí nghiệm với bút dạ

Lấy ba bút dạ màu xanh lơ, hồng sen và vàng (có trong nhiều bộ bút tô màu), tô ba vòng tròn chồng lên nhau trên giấy trắng. Chỗ hai vòng chồng sẽ ra lục, đỏ, tím lam; chỗ ba vòng chồng ra nâu tối. Đối chiếu với bảng ở trên. Sau đó, chiếu đèn pin qua giấy bóng kính đỏ vào hình vừa tô: vòng xanh lơ trông gần như đen, vì nó hấp thụ đúng ánh đỏ, còn vòng vàng và hồng sen trông gần như trắng. Một trò quan sát nhỏ cho thấy rõ "trừ" nghĩa là gì.