Muốn chụp ảnh cầu vồng đẹp, cần ba thứ: đúng thời điểm (Mặt Trời thấp, ngay sau cơn mưa), đúng chỗ đứng (quay lưng về phía Mặt Trời, có nền tối phía sau cầu vồng) và chỉnh máy hơi tối hơn bình thường để màu đậm lại. Điện thoại hiện nay đủ sức chụp tốt nếu biết dùng ống kính góc rộng và chỉnh phơi sáng. Bài này đi từ cách đoán trước cầu vồng cho tới cách xử lý ảnh mà không làm màu giả.
Đoán trước lúc nào có cầu vồng
Cầu vồng cần đồng thời nắng và mưa, Mặt Trời phải thấp hơn khoảng 42 độ. Thực tế điều đó có nghĩa là:
- Thời gian: trong khoảng hai, ba giờ sau bình minh hoặc trước hoàng hôn. Giữa trưa gần như không có cầu vồng.
- Thời tiết: mưa rào cục bộ, mây vừa tan ở phía Mặt Trời trong khi phía đối diện vẫn còn mưa. Mưa dầm cả ngày kín mây thì không có nắng để tạo cầu vồng.
- Hướng: chiều thì nhìn về phía đông, sáng thì nhìn về phía tây.
Ở Việt Nam, mùa mưa rào là thời điểm vàng: khoảng tháng 5 đến tháng 9 ở miền Bắc, tháng 5 đến tháng 11 ở Nam Bộ, cuối năm ở duyên hải miền Trung. Những cơn mưa chiều đến nhanh đi nhanh, nắng chiều hửng lên ngay sau đó, là dịp cầm máy chạy ra ngoài.
Chọn chỗ đứng và bố cục
Cầu vồng rất rộng: đường kính vòng cầu vồng chính khoảng 84 độ, lớn hơn góc nhìn của ống kính thường trên điện thoại. Có hai lựa chọn bố cục.
Chụp trọn vòng cung
Dùng ống kính góc siêu rộng (thường ghi 0,5x trên điện thoại), lùi về chỗ thoáng, đặt đường chân trời thấp trong khung hình. Một tiền cảnh đơn giản như mái nhà, hàng cây, cánh đồng giúp ảnh có chiều sâu. Lưu ý ống kính siêu rộng làm méo và nhỏ mọi thứ, nên cầu vồng trông mảnh hơn ngoài đời.
Chụp một đoạn cầu vồng
Dùng ống kính thường hoặc tele, chọn một chân cầu vồng "đáp" xuống một chủ thể: ngọn núi, mái chùa, con thuyền, cây cầu. Ảnh kiểu này thường gây ấn tượng hơn, vì màu đậm hơn trên khung hình nhỏ và có câu chuyện.
Nền phía sau quyết định nhiều nhất. Cầu vồng trên nền mây mưa xám đậm luôn rực hơn cầu vồng trên nền trời xanh nhạt. Nếu có thể, hãy di chuyển để phía sau cầu vồng là mây tối, núi xa hay rừng cây.
Chỉnh máy: tối một chút thì màu đậm
| Thiết lập | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Bù trừ phơi sáng | Giảm khoảng 0,3 đến 1 bước | Ảnh hơi tối giúp màu cầu vồng bão hoà hơn, mây không cháy trắng |
| Lấy nét | Chạm vào tiền cảnh hoặc vô cực | Cầu vồng không có khoảng cách cố định, máy dễ lấy nét lung tung |
| Chế độ HDR | Bật vừa phải hoặc tắt | HDR quá mạnh làm trời phẳng, cầu vồng nhạt đi |
| Cân bằng trắng | Để tự động hoặc chế độ nắng | Chỉnh quá ấm hay quá lạnh làm lệch màu thật |
| Định dạng | RAW nếu máy hỗ trợ | Còn nhiều dữ liệu để chỉnh màu sau |
Kính lọc phân cực: con dao hai lưỡi
Ánh sáng cầu vồng bị phân cực rất mạnh, theo hướng chạy dọc vòng cung. Điều này có hệ quả thực tế: với kính lọc phân cực tròn (CPL) gắn trước ống kính máy ảnh, khi xoay vòng kính, cầu vồng có thể đậm hẳn lên ở một góc và biến mất gần như hoàn toàn ở góc vuông với nó. Người chụp cần xoay kính từ từ và nhìn vào màn hình để chọn góc làm cầu vồng nổi nhất. Kính râm phân cực cũng cho hiệu ứng tương tự với mắt: nghiêng đầu, cầu vồng đậm hay nhạt đi.
Với cầu vồng ở góc rộng, mỗi đoạn vòng cung phân cực theo một hướng khác nhau, nên kính phân cực không làm đậm đều cả vòng. Khi chụp trọn vòng bằng ống kính siêu rộng, có khi tháo kính phân cực ra lại tốt hơn.
Đừng bỏ qua những chi tiết đi kèm
Khi đã có cầu vồng chính, hãy nhìn lên phía trên tìm cầu vồng phụ, và nhìn vào bầu trời giữa hai vòng để thấy dải tối Alexander. Bầu trời bên trong vòng chính sáng hơn bên ngoài: một bức ảnh thể hiện rõ sự khác biệt này giá trị hơn một bức chỉ có dải màu. Mép trong cầu vồng chính đôi khi có vài dải hồng, lục mảnh, gọi là cầu vồng thừa, chụp bằng ống tele sẽ rõ.
Cầu vồng thường chỉ kéo dài vài phút đến hơn chục phút. Chụp nhanh một tấm an toàn trước, rồi mới thử bố cục cầu kỳ.
Xử lý ảnh mà không làm màu giả
Tăng nhẹ độ tương phản và độ rực màu là đủ. Tăng quá tay, cầu vồng biến thành những dải màu loè loẹt tách bạch như vẽ, mất vẻ tự nhiên. Các ứng dụng chỉnh ảnh phổ biến có công cụ chỉnh từng vùng màu: tăng độ sáng phần trời phía trong, giảm nhẹ phần ngoài để làm nổi dải tối Alexander. Không ghép cầu vồng từ ảnh khác vào nếu bạn gửi ảnh dự thi hay chia sẻ như ảnh thật, vì người xem có kinh nghiệm nhận ra ngay khi hướng ánh sáng không khớp với vị trí Mặt Trời.
Góc nhìn hôm nay: an toàn khi đuổi theo cầu vồng
Thời tiết tạo ra cầu vồng thường đi kèm dông. Đừng đứng trên nóc nhà, giữa cánh đồng trống hay dưới gốc cây đơn độc khi còn sấm chớp. Khi lái xe mà thấy cầu vồng, tìm chỗ dừng đỗ đúng luật rồi mới chụp; nhiều vụ va chạm xảy ra vì người lái mải nhìn trời. Câu lạc bộ nhiếp ảnh địa phương và các nhóm chia sẻ ảnh thiên nhiên là nơi học thêm kinh nghiệm theo dõi thời tiết để đón cầu vồng.
Câu hỏi thường gặp
Chụp cầu vồng bằng điện thoại thế nào cho rõ?
Quay lưng về phía Mặt Trời, chọn nền mây tối phía sau, chạm vào màn hình rồi kéo thanh phơi sáng xuống một chút. Dùng ống kính siêu rộng nếu muốn lấy cả vòng cung.
Vì sao ảnh cầu vồng chụp được nhạt hơn mắt thấy?
Máy thường đo sáng theo vùng trời sáng xung quanh và phơi sáng quá mức, làm màu cầu vồng bị loãng. Giảm phơi sáng và tránh HDR quá mạnh sẽ giúp màu đậm hơn.
Kính lọc phân cực có giúp chụp cầu vồng không?
Có thể giúp hoặc làm hỏng. Ánh sáng cầu vồng phân cực mạnh, nên xoay kính lọc tới một góc sẽ làm cầu vồng đậm lên, xoay lệch góc vuông lại làm nó gần như biến mất.
Mấy giờ dễ thấy cầu vồng nhất?
Sáng sớm hoặc chiều muộn sau cơn mưa rào, khi Mặt Trời còn thấp. Ở Việt Nam, những cơn mưa chiều mùa hè là dịp dễ gặp nhất.